Czym są inteligentne kontrakty i DAO

Idea przeniesienia obrotu prawnego w przestrzeń cyfrową sięga początków internetu. Pomysł, aby protokół komputerowy wykonywał warunki umowy, dalece wykraczał jednak poza ówczesne możliwości technologiczne.

Ten artykuł został po raz pierwszy opublikowany w raporcie kancelarii Wardyński i Wspólnicy „Blockchain, inteligentne kontrakty i DAO” i tam dostępna jest jego pełna wersja.

Początkowo sieć składała się ze statycznych treści powiązanych ze sobą odnośnikami. Wraz z rozwojem internetu coraz większe znaczenie zaczęło odgrywać generowanie treści przez użytkowników oraz ich wzajemne interakcje, czego dowodem jest sukces serwisów społecznościowych. Sieć stała się miejscem, w którym tworzymy i pozyskujemy informacje oraz komunikujemy się ze sobą. Wiele wskazuje, że kolejny rozdział w ewolucji internetu został otwarty przez technologię blockchaina, która bywa określana również szerszym pojęciem technologii zdecentralizowanego rejestru. Być może ten nowy etap umożliwi realizację wizji przeniesienia systemu prawnego do przestrzeni cyfrowej.

Czym jest blockchain?

Blockchain jest przede wszystkim strukturą bazy danych, zawierającą historię transakcji. Podobnie jak tradycyjne rejestry to księgi zawierające chronologiczne wpisy, historia transakcji zapisana w łańcuchu bloków odzwierciedla aktualny stan rzeczy – np. stan posiadania jakiegoś dobra.

Blockchain składa się ze znakowanych czasem bloków, które stanowią grupy transakcji i są ze sobą powiązane zabezpieczeniami kryptograficznymi. Każdy blok jest powiązany w ten sposób z blokiem poprzednim i następnym, co sprawia, że taki rejestr przyjmuje formę łańcucha bloków. Modyfikacja któregokolwiek z bloków sprawiłaby, że łańcuch zostanie przerwany.

Sama struktura bazy danych w formie blockchaina jest jedynie oryginalnym sposobem na organizację i uporządkowanie danych – niekoniecznie najbardziej wygodnym i efektywnym. Kluczowym aspektem jest jednak protokół, który zapewni, że poszczególne bazy danych (łańcuchy bloków), choć przechowywane w różnych miejscach i przez różne osoby, będą ze sobą identyczne.

Pierwszym takim protokołem był Bitcoin. Jego kluczowym elementem jest mechanizm osiągania konsensu przez uczestników sieci Bitcoina co do treści utrzymywanych przez nich baz danych – będących zapisem wszystkich historycznych transakcji bitcoinami. Niezwykle interesującym aspektem Bitcoina jest fakt, że w mechanizm osiągania konsensu wbudowane są bodźce ekonomiczne. Sprawiają one, że każdy uczestnik sieci potwierdzający dokonane transakcje ma wymierny ekonomicznie powód (nagrodę w postaci nowo wygenerowanych bitcoinów), aby potwierdzać jedynie rzeczywiście dokonane transakcje i nie starać się oszukańczo dodawać transakcji, które nie zaistniały (np. podwójnego wydania tych samych środków).

W rezultacie Bitcoin stanowi globalną sieć, w której rejestr transakcji – łańcuch bloków – przechowywany i tworzony jest przez tysiące węzłów sieci i dzięki wielu podmiotom utrzymującym infrastrukturę potwierdzania transakcji.

W przypadku Bitcoina dzięki mechanizmowi osiągania konsensu możliwe jest współdziałanie nieznających się nawzajem uczestników sieci. Skuteczne osiąganie konsensu sprawia, że te podmioty nie muszą się znać ani martwić brakiem zaufania pomiędzy sobą. Bitcoin pokazał, że możliwe jest wyeliminowanie zaufanej strony trzeciej – pośrednika w transakcjach (w tym przypadku banku centralnego i pośredników w płatnościach).

Kolejne zastosowania blockchaina

Za sprawą Bitcoina powstają plany zastosowania technologii blockchaina w innych obszarach. Jedne z aplikacji polegają na przyjęciu, że jednostkom w danym blockchainie (w przypadku sieci Bitcoina nazywanym bitcoinami) przypisujemy walor innego niż pieniądz nośnika wartości, np. papieru wartościowego.

Okazuje się, że olbrzymi potencjał ma możliwość dołączenia do danej transakcji w blockchainie dodatkowych warunków i cech w postaci kodu programistycznego. Wówczas weryfikacja danej transakcji dokonywana w ramach konsensu sieci obejmuje również wykonanie tego kodu.

Co może obejmować taki kod programistyczny wbudowany w daną transakcję? W przypadku Bitcoina te możliwości są ograniczone (choć istnieje wiele projektów, które starają się to zmienić). Jednak kolejne publiczne blockchainy, spośród których szczególnie wyróżnia się Ethereum, niosą znacznie większe możliwości. W ich przypadku kod programistyczny może przewidywać wszystko, co możliwe jest do wyrażenia w języku programowania. Dokonanie transakcji powoduje rozpoczęcie wykonywania tego kodu – niezależne od żadnej strony trzeciej, a także od stron tej transakcji.

Dzięki tej możliwości transakcja może stać się sposobem wykonania określonego programu komputerowego, zapisanego w jej treści. Ten kod może tworzyć określone warunki, np. uzależniać dokonanie transakcji od zaistnienia jakichś dodatkowych okoliczności.

Smart contracts

W warstwie idei inteligentny kontrakt (smart contract) to więź prawna, która może samodzielnie funkcjonować w przestrzeni cyfrowej, bez potrzeby odwoływania się do świata realnego.

W praktyce realizacja tej idei powinna zapewniać, że:

  • relacja prawna jest zawierana za pośrednictwem środków elektronicznych, bez potrzeby korzystania z papierowych dokumentów czy tradycyjnych podpisów, oraz może być w taki sposób zmieniana;
  • również wykonanie tej relacji prawnej czy jej elementów nie musi być związane z jakimkolwiek działaniem w świecie realnym – jest ono automatyczne i podlega wyłącznie regułom ustalonym w danym inteligentnym kontrakcie.

Dodatkowa zaleta inteligentnego kontraktu polega na (…)

Ciąg dalszy w pełnej wersji artykułu w raporcie kancelarii Wardyński i Wspólnicy „Blockchain, inteligentne kontrakty i DAO”.